Trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo Toàn cầu lần thứ 2, sáng ngày 25/01/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Bharat Mandapam, New Delhi (Ấn Độ), phiên chuyên đề thứ hai do Hội đồng Phật giáo Quốc tế (IBC) tổ chức đã diễn ra với chủ đề “Học tập dưới ánh sáng của Phật pháp”, thu hút sự quan tâm của đông đảo học giả, chư Tăng và đại biểu quốc tế.
Tại phiên chuyên đề này, Thượng tọa Thích Nhật Từ – Phó Trưởng ban Thường trực Ban Phật giáo Quốc tế Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đã trình bày tham luận “Học để tốt hơn và học để giải thoát: So sánh học của thế tục và học của Phật pháp”, trong đó làm rõ bốn phương diện cốt lõi của tiến trình học tập: bản chất của học, tiến trình sự học, đánh giá kết quả và mục đích của việc học.
Về bản chất của học, Thượng tọa chỉ ra rằng học tập thế tục chủ yếu nhằm tích lũy tri thức, kỹ năng và bằng cấp để nâng cao năng lực cá nhân và khả năng thích ứng trong xã hội. Trong khi đó, học tập theo Phật pháp là quá trình chuyển hóa nội tâm, giúp con người nhận diện đúng bản chất của khổ đau, vô thường và vô ngã, từ đó phát triển trí tuệ giải thoát.
Xét về tiến trình sự học, học thế tục thường đi theo lộ trình tuyến tính: tiếp thu – ghi nhớ – ứng dụng – kiểm tra. Ngược lại, học trong Phật pháp là một tiến trình thực nghiệm liên tục, kết hợp giữa học (văn), tư duy quán chiếu (tư) và thực hành chuyển hóa (tu), trong đó trải nghiệm nội tâm giữ vai trò quyết định.
Trong việc đánh giá kết quả, học tập thế tục được đo lường bằng thành tích, vị trí xã hội và mức độ thành công bên ngoài. Đối với Phật pháp, kết quả học tập không được xác định bằng danh vị hay tri thức tích lũy, mà bằng mức độ giảm thiểu tham ái, sân hận, si mê và khả năng sống an lạc, tỉnh thức trong đời sống hằng ngày.
Về mục đích tối hậu của việc học, Thượng tọa nhấn mạnh rằng học thế tục hướng đến việc “làm chủ thế giới”, còn học Phật pháp hướng đến việc “làm chủ khổ đau”. Hai mục tiêu này không loại trừ nhau, nhưng chỉ khi được đặt trong mối quan hệ bổ sung hài hòa, giáo dục mới thực sự giúp con người phát triển toàn diện và bền vững.
Tham luận khẳng định rằng hòa bình xã hội chỉ có thể bền vững khi bắt nguồn từ hòa bình nội tâm và giáo dục Phật giáo, với trọng tâm là chánh niệm, trí tuệ và từ bi, chính là nền tảng giúp con người sống hài hòa với chính mình, với cộng đồng và với thế giới.
Phiên chuyên đề thứ hai đã góp phần làm sâu sắc thêm chủ đề chung của hội nghị năm nay: “Trí tuệ tập thể, tiếng nói thống nhất và cùng nhau chung sống”, đồng thời khẳng định vai trò thiết thực của Phật giáo trong việc định hướng lại mục tiêu của giáo dục và học tập trong bối cảnh toàn cầu đầy biến động.
Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo Toàn cầu lần thứ 2 tiếp tục với các phiên thảo luận chuyên đề khác, tập trung vào trách nhiệm xã hội của Tăng đoàn và khả năng ứng dụng Phật giáo trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và phát triển bền vững.
– Ngộ Minh Chương –
