Sáng ngày 26 tháng 9 năm 2025, tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, đã diễn ra hội thảo khoa học với chủ đề “Tôn giáo và nghệ thuật: Lý luận và thực tiễn”. Hội thảo do Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức.
Ban Chủ tọa hội thảo gồm có TS. Dương Hoàng Lộc – Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Tôn giáo và Phát triển, Viện Nghiên cứu KHXH&NV, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG – HCM; Nghệ sĩ nhân dân ThS. Đạo diễn Trịnh Thị Kim Chi – Phó Chủ tịch Hội Sân khấu TP. HCM; ban Thư ký gồm: ThS. Nguyễn Thị Thúy – Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo Đạo đức, trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG – HCM.
Phát biểu khai mạc, TS. Phan Thanh Định – Phó Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh, Tôn giáo và nghệ thuật đều hướng con người đến Chân – Thiện – Mỹ, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và tạo ra những giá trị bền vững cho xã hội. Hội thảo là diễn đàn học thuật quan trọng để các chuyên gia, nhà nghiên cứu, chuyên gia và nghệ sĩ, trao đổi quan điểm đa chiều về mối quan hệ giữa tôn giáo và nghệ thuật, qua các tiếp cận mỹ học, triết học, tôn giáo học và nghệ thuật học. Cũng như làm sáng tỏ mối liên hệ giữa tôn giáo và nghệ thuật qua một số tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu, được khẳng định giá trị.
Trong phần phát biểu đề dẫn, Phó GS.TS. Phan Thị Hồng Xuân – Viện Trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM, khẳng định trong suốt chiều dài lịch sử, tôn giáo và nghệ thuật luôn song hành, vừa phản ánh vừa nuôi dưỡng đời sống tinh thần của con người, trở thành hai trụ cột quan trọng góp phần định hình văn hóa, bản sắc và giá trị nhân văn của xã hội.
Ban Tổ chức đã tuyển chọn 26 bài tham luận in trong kỷ yếu hội thảo, nội dung kỷ yếu gồm hai phần.
Phần 1: Phân tích cơ sở lý thuyết về tôn giáo và nghệ thuật với những tiếp cận từ triết học, mỹ học, tôn giáo học, nghệ thuật học.
Phần 2: Khảo sát giá trị tôn giáo – nghệ thuật qua các tác phẩm điện ảnh, sân khấu, cải lương, âm nhạc tôn giáo, đồng thời chỉ ra ý nghĩa xã hội, văn hóa và nhân văn của những hình thức biểu đạt này.
Hội thảo tập trung thảo luận hai định hướng chính. Về lý luận: làm rõ mối quan hệ giữa tôn giáo và nghệ thuật dưới góc nhìn các lý thuyết văn hóa, xã hội học, mỹ học và tôn giáo học, qua đó khẳng định nghệ thuật sáng tạo lấy cảm hứng từ tôn giáo là một kênh quan trọng, để nghiên cứu và lý giải đời sống tinh thần.
Về thực tiễn: Thảo luận vai trò xã hội của nghệ thuật tôn giáo trong việc gắn kết cộng đồng, bảo tồn bản sắc và nuôi dưỡng ký ức văn hóa; đồng thời tìm kiếm giải pháp đưa tôn giáo – nghệ thuật vào giáo dục để phát triển tư duy và nhân cách. Một hướng đi khác cần được nhấn mạnh là bảo tồn di sản nghệ thuật tôn giáo gắn với khai thác du lịch và công nghiệp văn hóa.
Năm tham luận tiêu biểu được trình bày trực tiếp tại hội thảo gồm. TS. Trần Kỳ Đồng (Khoa Nhân học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) với tham luận Biểu tượng nghệ thuật tôn giáo – Tiếp cận từ Nhân học cấu trúc và Hiện tượng học với sự tham chiếu điển hình đạo Mẫu Việt Nam – Đề xuất khung lý thuyết mới; ThS. Phạm Thuận Hải Thảo (Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP. HCM) với tham luận Cái thiêng và biểu hiện của nó trong nghệ thuật điện ảnh – Trường hợp phim Trăng nơi đáy giếng; TS. Đạo diễn Võ Thị Yến (Khoa Âm nhạc – Điện ảnh, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành) với tham luận Triết lý Phật giáo trong vở kịch “Chuyến đò định mệnh”; ThS. Trần Ngân Hà (Khoa Nhân học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) đại diện trình bày tham luận Từ không gian nghi lễ truyền thống đến không gian tôn giáo: Tái cấu trúc tính thiêng trong diễn xướng chiêng của người Jrai (trường hợp xã Ia Der, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai); SV. Vũ Minh Thư (Ngành Tôn giáo học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) với tham luận Bình ca Gregorian và định hướng bảo tồn di sản thánh nhạc tại Việt Nam. Các tham luận không chỉ cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu, mà còn mở ra nhiều hướng tiếp cận liên ngành mới, góp phần kết nối giới nghiên cứu và giới nghệ thuật, khẳng định ý nghĩa thiết thực của hội thảo đối với đời sống học thuật và văn hóa đương đại.
Hội thảo khoa học “Tôn giáo và Nghệ thuật: Lý luận và Thực tiễn” đã khép lại trong không khí học thuật sôi nổi, với nhiều ý kiến trao đổi thẳng thắn và giàu tính xây dựng. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn cho nghiên cứu tôn giáo và nghệ thuật, mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa – tinh thần của dân tộc. Thành công của hội thảo một lần nữa khẳng định vai trò tiên phong của Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM trong việc kết nối học giả, nghệ sĩ và cộng đồng, hướng đến mục tiêu “khai phóng – toàn diện – đa văn hóa”.
Hình ảnh tại hội thảo:
Thường Huệ – Minh Thông
